Pijn bij mensen met dementie

Pijn bij mensen met dementie

Een instrument dat verzorgenden en verpleegkundigen helpt om pijn vast te stellen bij mensen met dementie. Dat is het resultaat van onderzoek door de AWO-L. Het instrument, Pacslac-D, wordt op meerdere plaatsen in het land gebruikt.

Pijn kunnen vaststellen

De directe aanleiding voor dit onderzoek was een vraag vanuit de praktijk van de verpleeghuiszorg: bestaat er een hulpmiddel om vast te kunnen stellen of iemand met dementie pijn heeft?

Naarmate de dementie verergert, kunnen mensen steeds moeilijker aangeven of ze pijn hebben. Omdat ze niet meer goed kunnen spreken, of niet meer in staat zijn aan te wijzen waar de pijn zit. Terwijl pijn bij mensen met dementie regelmatig voorkomt, zoals dat voor veel bewoners van verpleeghuizen geldt. Zo zorgt het ouder worden vaak tot pijn door bijvoorbeeld gewrichtsklachten. Ook de lichamelijke achteruitgang door de dementie kan pijn veroorzaken.

Observaties

Om pijn te kunnen vaststellen bij iemand die dat zelf niet kan aangeven, is het noodzakelijk om iemands gedrag te observeren. Het onderzoek begon in 2003 dan ook met literatuuronderzoek naar observatie-instrumenten die wereldwijd voorhanden zijn. Instrumenten uit Frankrijk, de VS en Canada werden vervolgens uitgetest bij een zorgorganisatie in Zuid-Limburg. Zo werden bewoners onder andere geobserveerd toen ze de griepprik kregen (een lichte pijnprikkel) en tijdens de ochtendzorg: als mensen lang in bed hebben gelegen leidt dat vaak tot stijfheid en in beweging komen kan dan pijn doen. In het onderzoek werd daarnaast gekeken naar de manier waarop verpleegkundigen en verzorgenden tegen pijn aankijken.

Resultaat: Pacslac-Dutch

Uiteindelijk werd op basis van het Canadese Pacslac-instrument een Nederlandse variant ontwikkeld: Pacslac-Dutch. De zestig uitingen van pijn in Pacslac werden hierin teruggebracht naar 24 uitingen. Het gaat dan onder andere om gelaatsuitdrukkingen (een grimas van pijn trekken bijvoorbeeld), geluiden (kermen, kreunen) en sociaal-emotionele reacties (iemand afweren, agressie, agitatie). Door mensen op basis hiervan te observeren, is het beter mogelijk om vast te stellen of iemand pijn heeft. Als dat inderdaad het geval is, kan in het team en met de arts en familie van de cliënt worden besproken hoe met de pijn om te gaan. Wellicht is lichamelijk onderzoek nodig. Daarnaast kunnen naasten van bewoners betrokken worden bij pijnstillende oplossingen. Vaak gaat het om een combinatie van mogelijkheden, zoals medicatie, iemand afleiden (bijvoorbeeld met muziek), massage of warmtetherapie.

Vervolgonderzoek

Het onderzoek werd in 2007 afgerond en Pacslac-Dutch wordt inmiddels op meerdere plaatsen in ons land gebruikt: soms geïntegreerd in het Elektronisch Patiënt Dossier. Bovendien leidde het onderzoek tot een vervolgonderzoek waarbij acht landen betrokken waren. Hierin werd op basis van verschillende instrumenten die in Europa gebruikt worden voor het vaststellen van pijn bij dementie, één Europees instrument ontwikkeld: PAIC-15. Ook dit wordt inmiddels op diverse plaatsen gebruikt.