nieuws

Bewust stoppen van onnodige verpleegkundige handelingen in de ouderenzorg

In de (ouderen)zorg doen we veel, soms zelfs te veel. Dagelijks voeren verpleegkundigen en verzorgenden handelingen uit die ooit logisch leken, maar waarvan we inmiddels weten dat ze weinig tot geen meerwaarde hebben voor de cliënt. Deze zogenoemde onnodige zorg voor ouderen kost tijd en energie, verhoogt de werkdruk en kan zelfs nadelige effecten hebben voor cliënten.

Precies op het achterwege laten van deze zorg, zet het project Beter laten in.  Michelle Pang (postdoctoraal onderzoeker aan de Universiteit Maastricht) en Edith Martens (ambassadeur van het project ‘Beter laten’ in Zuyderland) vertellen ons wat het project inhoudt.

Wat is ‘Beter laten’?

Het project ‘Beter laten’ draait om het bewust stoppen met verpleegkundige handelingen die niet helpen, die de cliënt niet wil of die veel tijd en energie kosten voor de zorgmedewerker. Denk hierbij aan: het afdekken van een primair gesloten wond, het desinfecteren van de handen na het wassen en het opstarten van zuurstof in de stervensfase… Dat klinkt eenvoudig, maar in de praktijk is het vaak lastig. Gewoontes zitten diep, de werkdruk is hoog en “zo doen we het al jaren” voelt veilig. Toch is juist het laten van onnodige zorg essentieel om ruimte te maken voor ouderenzorg die er wél toe doet.

Binnen dit project werken onderzoekers en zorgverleners vanuit het ziekenhuis, verpleeghuis en de wijkzorg samen. Ze gaan samen op zoek naar:

• welke onnodige verpleegkundige handelingen nog in de praktijk voorkomen,
• hoe vaak ze nog worden toegepast,
• en wat helpt (of juist belemmert) om ermee te stoppen.

Samen leren in de praktijk

“Het project wordt uitgevoerd in samenwerking met vijf verschillende zorgorganisaties (Zuyderland Medisch Centrum, VieCuri, Vivantes, Meander en Envida) waarbij het uitgangspunt is dat elke organisatie een eigen ‘ambassadeur’ heeft. De zorgorganisaties zijn actief in zowel het ziekenhuis, het verpleeghuis als de wijkzorg”, aldus Michelle.

Binnen een ‘lerend netwerk’, een groep zorgverleners van verschillende organisaties die samen leren en verbeteren, kiezen teams zélf welke handeling zij willen aanpakken.

Dat gebeurt onder andere op basis van de landelijke Beter-Laten-lijst: een lijst opgesteld door V&VN met verpleegkundige handelingen waarvan is aangetoond dat deze niet werken of zelfs schade veroorzaken. “Verder doen we observaties op de werkvloer, laten we een vragenlijst invullen en voeren we informele gesprekken met zorgmedewerkers”, vult Edith aan. “Een belangrijk hulpmiddel bij het kiezen en ontwikkelen van een strategie, is de TIP-toolbox (Translating Innovations into Practice). Praktisch, interactief en passend bij verschillende opleidingsniveaus. Met behulp van dit innovatiespel brengen teams hun eigen werksituatie in kaart. Ze bespreken waarom bepaalde handelingen nog worden uitgevoerd en welke stappen nodig zijn om daarmee te stoppen.”

Michelle: “Wij als onderzoekers volgen dit proces van dichtbij. Wat helpt of belemmert zorgprofessionals om handelingen achterwege te laten? Hoe wordt de aangepaste TIP-toolbox gebruikt en welke effecten heeft het stapsgewijs loslaten van onnodige zorg op de zorgpraktijk? Zo wordt praktijkervaring vertaald naar kennis die ook voor andere organisaties waardevol is.”

Beter laten-ambassadeurs zorgen voor een open dialoog

Een sleutelrol in het project is weggelegd voor de Beter laten-ambassadeurs. Michelle: “Dit zijn verpleegkundigen die het thema binnen hun organisatie levend houden. Zij stellen vragen als: Waarom doen we dit eigenlijk? Wat levert het op voor de cliënt? En kan het ook anders? Ambassadeurs zorgen niet alleen voor bewustwording, maar ook voor verbinding. Ze brengen ervaringen uit de praktijk samen, delen successen én worstelingen, en helpen collega’s om het gesprek aan te gaan. Juist die open dialoog maakt het verschil.”

Voor Edith valt het project aan alle kanten positief uit. “De samenwerking met de AWO-L onderzoekers liep erg goed. Wij ambassadeurs zijn praktische mensen die graag actie ondernemen en dingen doen. De onderzoekers bewaken de kwaliteit van het onderzoek en zo versterken we elkaar. Voor mij is het een hele fijne, maar ook nieuwe, ervaring om als kartrekker van een onderzoeksproject te fungeren en mee te mogen nadenken over het wat en hoe. Ik heb zin in het vervolg!”