nieuws

Aan het woord met Fran Peerboom – Luisteren als sleutel tot betere zorg.

Hoe blijf je als verpleegkundige dicht bij de mens achter de patiënt? En hoe voer je als verpleegkundige of verzorgende goede gesprekken over de toekomst en het levenseinde? Voor Fran Peerboom, verpleegkundige én verplegingswetenschapper bij Zuyderland, begint het met iets wat eenvoudig lijkt, maar dat niet is: echt luisteren. Met haar promotieonderzoek binnen het LISTEN-project laat ze zien hoe belangrijk gesprekken zijn in de laatste levensfase en hoe je die als zorgprofessional beter kunt voeren. Zo geeft ze verpleegkundigen en verzorgenden nieuwe inzichten en vertrouwen.

Fran werkt bij Zuyderland als verpleegkundige én verplegingswetenschapper. Die combinatie is nog vrij nieuw. “We zijn die rol zelf gaan vormgeven en dus echt aan het pionieren,” vertelt ze. “Dat is soms zoeken, maar juist daardoor kun je veel betekenen. De verbinding tussen praktijk en onderzoek maakt het extra waardevol. Je ziet direct wat werkt en wat niet.”

“Je doet het al, maar je bent je er niet van bewust”
Binnen het LISTEN-project deed Fran onderzoek naar gesprekken over de toekomst en het levenseinde, ook wel proactieve zorgplanning genoemd. Veel verpleegkundigen en verzorgenden vinden die gesprekken lastig, of denken dat ze er niet goed in zijn. “Terwijl ze die gesprekken al vaak voeren,” zegt Fran. “Maar zonder dat ze zich daar bewust van zijn of het als zodanig te erkennen. Daarnaast missen ze vaak handvatten en houvast.”

Om daarbij te helpen, ontwikkelde ze een theoretisch raamwerk. Het LISTEN-raamwerk helpt verpleegkundigen, verzorgenden en verpleegkundig specialisten bij het voeren van dit soort gesprekken en om bewuster te kijken naar wat er gebeurt in zo’n gesprek. Niet als een vaste checklist, maar als een manier van denken. “Met het raamwerk krijgen ze meer inzicht in wat ze doen, hoe ze dat kunnen verbeteren en waarom dat belangrijk is.”

“In workshops zie ik vaak dat verpleegkundigen eerst twijfelen,” zegt Fran. “Maar als we samen door praktijkvoorbeelden gaan, naar gesprekken kijken en het raamwerk toepassen, valt er iets op zijn plek. Dan hoor ik: ‘Nu zie ik eindelijk wat ik eigenlijk al doe.’ Dat geeft vertrouwen. En dat maakt het makkelijker om het met collega’s of studenten te bespreken.”

Tegelijk vraagt haar onderzoek ook iets anders: loslaten.
“Veel verpleegkundigen zoeken naar structuur en willen graag een duidelijk stappenplan. Maar juist bij deze gesprekken werkt dat niet altijd. Je moet durven afwijken, stiltes laten vallen, meegaan met wat er ontstaat. Je hoeft niet altijd een vaste structuur te volgen. Dat is spannend. Maar als je het doet, merk je dat gesprekken natuurlijker en menselijker worden.”

Leren door te doen en te luisteren

Fran testte haar inzichten ook in de praktijk en het onderwijs. Zo gaf ze les aan verzorgenden, die het raamwerk meenamen naar hun stage. “Ze vertelden dat ze signalen van cliënten eerder oppakten en dat ze gesprekken durfden te starten waar ze dat eerst niet deden. Dat zijn voor mij de mooiste resultaten.”

Wat haar daarnaast het meest is bijgebleven, zijn de ontmoetingen tijdens haar onderzoek bij de interviews met ouderen en hun naasten. “Mensen lieten me toe in hun huis, durfden zich kwetsbaar op te stellen en deelden hun verhaal. Dat was heel bijzonder. Dan merk je hoe belangrijk het is dat iemand écht luistert.”

Trots, groei en doorzetten

Het promotietraject zelf was intens. “Het was niet altijd makkelijk,” zegt Fran eerlijk. “Maar het was het absoluut waard.” De verdediging van haar proefschrift was een hoogtepunt, maar lang niet het enige. “De momenten waarop je ziet dat je werk aansluit bij de praktijk – dat verpleegkundigen en verzorgenden zeggen: ‘hier heb ik iets aan’ – zijn voor mij misschien nog wel het belangrijkst.”

Van artikel naar podcast

Om haar onderzoek breder te delen, zocht Fran bewust naar verschillende manieren. Naast wetenschappelijke artikelen schreef ze ook Nederlandstalige publicaties, samenvattingen voor platforms zoals Palliaweb en is ze actief op LinkedIn. “Toch bereik je met schrijven niet iedereen,” vertelt ze. “Zeker verpleegkundigen en verzorgenden hebben niet altijd tijd of zin om lange artikelen te lezen. Terwijl dit onderzoek juist voor hen bedoeld is.” Daarom deed Fran mee aan de AWO-L Kletspodcast. “Dat was echt leuk om te doen. Het is een heel ander medium. Je vertelt je verhaal op een meer persoonlijke en toegankelijke manier.”

Groeien en impact maken als verpleegkundige

Inmiddels mag Fran zich doctor noemen. Een mijlpaal waar ze trots op is. “Ik hoop dat ik laat zien dat je als verpleegkundige kunt doorgroeien in onderzoek.” Binnen Zuyderland deed Fran niet alleen onderzoek, maar bouwde ze ook mee aan iets nieuws. “De rol van verplegingswetenschapper bestond hier nog niet. Samen met een collega hebben we die op de kaart gezet.” Die rol ontwikkelt zich nog steeds. Inmiddels werkt Fran als senior verplegingswetenschapper en is er ruimte voor verdere groei binnen het vakgebied. “Ik hoop vooral dat we hebben laten zien dat onderzoek en praktijk elkaar versterken. En dat je als verpleegkundige ook deze kant op kunt groeien.”
Voor Fran ligt de focus nu op de volgende stap: “Het raamwerk echt laten landen in de praktijk én het onderwijs. En blijven bouwen aan de brug tussen zorg en onderzoek.”

Een boodschap voor de toekomst: blijven luisteren

Fran blijft zich de komende jaren inzetten om haar werk verder te brengen in praktijk en onderwijs. En om verpleegkundigen te ondersteunen in een rol die ze vaak al hebben – maar nog niet altijd herkennen. “Het begint bij jezelf,” zegt ze. “Durven nadenken over wat jij belangrijk vindt. En van daaruit het gesprek aangaan.”

Voor verpleegkundigen die ook willen starten met onderzoek heeft ze een duidelijke boodschap: “Betrek vanaf het begin de praktijk, cliënten en het onderwijs. Alleen samen kom je tot oplossingen die echt werken in de praktijk.”

Volgens Fran helpt audio om onderzoek dichter bij de praktijk te brengen.
“Luisteren is laagdrempelig. Je kunt het doen onderweg of tijdens het sporten. Zo bereik je mensen op een andere manier én vaak ook meer zorgprofessionals.”

🎧 Luister naar de aflevering met Fran: https://open.spotify.com/episode/0bHz4verxwevlzNACIJjAP